دانشگاه ولی‌عصر رفسنجان مطالعات مدیریت گردشگری عصر هوشمند 3092-6793 2 2 2025 09 23 A Systematic Review of Key Components Influencing Creative Tourism Development: Trends and Research Gaps مرور نظام‌مند مولفه‌های اثرگذار بر توسعه گردشگری خلاق: روندها و شکاف‌های پژوهشی 200 232 734953 10.22072/tmsse.2025.2069566.1042 FA زهرا ساکی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی گردشگری، گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0008-7308-8548 سعید زنگنه شهرکی دانشیار گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0003-1307-436X علی حسینی دانشیار گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0002-3942-2222 احمد پور احمد استاد گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0003-0224-5995 Journal Article 2025 08 21 <span>Creative tourism, as the third generation of tourism, emphasizes experience-based activities, innovation, and cultural interaction, and is considered a novel approach to sustainable destination development. Despite the growing body of literature in this field, a comprehensive and systematic synthesis of the components influencing the development of creative tourism at the international level is still lacking. The present study aims to systematically identify and analyze the key components affecting the development of creative tourism from 2000 to 2025. This research was conducted using a systematic review and documentary analysis approach. Searches were performed in Google Scholar, ScienceDirect, Wiley, Taylor & Francis, Emerald, Magiran, ISC, and RICeST. In the identification stage, approximately 2,000 records were retrieved; after removing duplicates and screening titles and abstracts, 230 articles were selected for full-text assessment. Finally, based on inclusion and exclusion criteria, 56 eligible articles were subjected to the final analysis. A three-stage coding procedure (open, axial, and selective coding) revealed eight key components influencing creative tourism development: innovation and creativity, cultural, social, economic, physical, flexibility and adaptability, leadership and management, and risk-taking. Among these, innovation and cultural dimensions showed the highest frequency (36 articles), while risk-taking had the lowest (8 articles). The temporal trend analysis also showed a significant increase in publications after 2021. By providing a comprehensive analytical framework and identifying research gaps, this study offers valuable insights for policymakers, destination managers, and researchers seeking to develop innovation-driven models for creative tourism.</span> <span dir="RTL" lang="AR-SA">گردشگری خلاق به‌عنوان نسل سوم گردشگری، با تأکید بر تجربه‌محوری، نوآوری و تعامل فرهنگی، یکی از رویکردهای نوین در توسعه پایدار مقاصد به شمار می‌رود. با وجود رشد ادبیات این حوزه، یک جمع‌بندی جامع و نظام‌مند از مؤلفه‌های اثرگذار بر توسعه گردشگری خلاق در سطح بین‌المللی ارائه نشده است. هدف پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل نظام‌مند مؤلفه‌های اصلی اثرگذار بر توسعه گردشگری خلاق طی سال‌های </span><span dir="RTL" lang="FA">۲۰۰۰</span><span dir="RTL" lang="AR-SA"> تا </span><span dir="RTL" lang="FA">۲۰۲۵</span><span dir="RTL" lang="AR-SA"> است. این مطالعه با روش مرور نظام‌مند و تحلیل اسنادی انجام شد. جست‌وجو در پایگاه‌های</span><span>Google Scholar</span><span dir="RTL" lang="AR-SA">، </span><span>ScienceDirect</span><span dir="RTL" lang="AR-SA">، </span><span>Wiley</span><span dir="RTL" lang="AR-SA">، </span><span>Taylor & Francis</span><span dir="RTL" lang="AR-SA">، </span><span>Emerald</span><span dir="RTL" lang="AR-SA">، </span><span>Magiran</span><span dir="RTL" lang="AR-SA">، </span><span>ISC </span><span dir="RTL" lang="AR-SA">و</span><span> RICeST</span><span> </span><span dir="RTL" lang="AR-SA">انجام گرفت. در مرحله شناسایی حدود </span><span dir="RTL" lang="FA">۲۰۰۰</span><span dir="RTL" lang="AR-SA"> رکورد استخراج شد که پس از حذف موارد تکراری و غربالگری عنوان و چکیده، </span><span dir="RTL" lang="FA">۲۳۰</span><span dir="RTL" lang="AR-SA"> مقاله برای بررسی کامل انتخاب گردید. در نهایت، با اعمال معیارهای ورود و خروج، </span><span dir="RTL" lang="FA">۵۶</span><span dir="RTL" lang="AR-SA"> مقاله واجد شرایط وارد تحلیل نهایی شد. تحلیل کدگذاری سه‌مرحله‌ای (باز، محوری و انتخابی) نشان داد که هشت مؤلفه کلیدی در توسعه گردشگری خلاق نقش دارند: ابتکار و نوآوری، مؤلفه‌های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، کالبدی، انعطاف‌پذیری و پذیرش، رهبری و مدیریت و خطرپذیری. در میان این مؤلفه‌ها، بیشترین فراوانی مربوط به نوآوری و فرهنگ (</span><span dir="RTL" lang="FA">۳۶</span><span dir="RTL" lang="AR-SA"> مقاله) و کمترین مربوط به خطرپذیری (</span><span dir="RTL" lang="FA">۸</span><span dir="RTL" lang="AR-SA"> مقاله) بود. نتایج روند زمانی نیز نشان داد انتشار پژوهش‌ها از سال </span><span dir="RTL" lang="FA">۲۰۲۱</span><span dir="RTL" lang="AR-SA"> به‌طور قابل توجهی افزایش یافته است. این مطالعه با ارائه یک چارچوب جامع و استخراج شکاف‌های پژوهشی، می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری، مدیریت مقاصد و توسعه مدل‌های نوآوری‌محور در گردشگری خلاق فراهم سازد</span> https://tmsse.vru.ac.ir/article_734953_7718ed20236ba5a0b30d9d2e3d00469c.pdf