دانشگاه ولی‌عصر رفسنجان مطالعات مدیریت گردشگری عصر هوشمند 3092-6793 3 1 2026 05 22 Analysis of SPatial Distribution Pattern of Iran's Ecolodges Based on the Grading System تحلیل الگوی توزیع فضایی اقامتگاه‌های بوم‌گردی ایران بر اساس نظام درجه‌بندی 23 44 737527 10.22072/tmsse.2026.2076466.1088 FA محمدرضا رضوانی گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0003-0830-3666 بهمن طهماسی گروه جغرافیای انسانی و برنامه ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0002-7742-814X حسین حسین‌پور گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0002-4079-408X مهدی اسدی گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0004-3403-6279 Journal Article 2025 11 01 The sustainable development of ecolodges requires continuous improvements in service quality to enhance tourist satisfaction and maintain high operational standards. In this regard, the Ministry of Cultural Heritage, Tourism, and Handicrafts of Iran has established regulations and guidelines for the evaluation and grading of ecolodges. Based on these criteria, ecolodges are classified into four categories: Grade 1, Grade 2, Grade 3, and Ungraded. Despite the importance of this classification system, the spatial distribution of graded ecolodges and the geographical concentration of different quality levels across Iran have received little scholarly attention. Accordingly, this study aims to analyze the spatial distribution patterns of ecolodges based on their official grading throughout Iran. This applied study employed a descriptive-analytical research design. Data were collected through documentary research using official records obtained from the Ministry of Cultural Heritage, Tourism, and Handicrafts in 2024. Spatial data were analyzed using Moran's I statistic and Hot Spot Analysis to identify clustering patterns and regional concentrations of graded ecolodges. The findings indicate that the highest concentrations of ecolodges across all grading categories are primarily located in the central and northern regions of Iran. This spatial pattern appears to be associated with regional natural resources, historical and cultural attractions, the availability of tourism infrastructure, socioeconomic conditions, and tourism policies and management practices. The study therefore recommends that future national tourism policies not only strengthen the planning and development of ecolodges in the identified hotspot regions but also promote the establishment of appropriately graded ecolodges in other areas with high tourism potential to achieve a more balanced spatial distribution of tourism accommodation across the country. توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی مستلزم بهبود مستمر کیفیت خدمات، تامین رضایت گردشگران از طریق ارتقاء استانداردهای موجود می‌باشد. در این زمینه وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی ضوابط و دستورالعمل ارزیابی و درجه‌بندی اقامتگاه‌های بوم‌گردی را تدوین نموده و بر مبنای آن با استفاده از معیارهای مشخص به سطح‌بندی اقامتگاه‌های بوم‌گردی در چهار دسته شامل؛ درجه یک، درجه دو، درجه سه و فاقد رتبه اقدام می‌نماید. اما توزیع فضایی اقامتگاه‌های بوم‌گردی به تفکیک درجه‌بندی آن و اینکه اقامتگاه‌های بوم‌گردی با کیفیت‌ها و درجه‌بندی مختلف در چه مناطقی از کشور متمرکز شده‌اند تاکنون مورد توجه محققان قرار نگرفته است. به همین سبب، هدف از پژوهش حاضر تحلیل الگوی توزیع فضایی اقامتگاه‌های بوم‌گردی براساس درجه‌بندی آن‌ها در پهنه فضایی ایران است. این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و دارای روش توصیفی-تحلیلی است. گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای و داده‌های مورد تحلیل نیز از وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در سال 1403 گردآوری شده است. تحلیل داده‌ها با استفاده از تکنیک‌های تحلیل فضاییِ موران و تحلیل خوشه‌های داغ انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که کانون‌های محل تمرکز بیشترین تعداد اقامتگاه‌های بوم‌گردی با درجه‌های مختلف، عمدتاً در مناطق مرکزی و شمالی ایران شکل گرفته است. این الگوی فضایی بیش از هر چیزی متاثر از ویژگی‌های طبیعی مناطق، جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی، وجود زیرساخت‌های اساسی، شرایط اجتماعی و اقتصادی منطقه و همچنین سیاست‌ها و شیوه‌های مدیریت است. در این زمینه لازم است در تدوین سیاست‌ها و برنامه‌های آتی گردشگری کشور، علاوه بر ساماندهی و توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی در کانون‌های داغ شناسایی شده، بسترهای لازم برای ایجاد اقامتگاه‌های بوم‌گردی متناسب با ظرفیت‌های گردشگری در سایر مناطق کشور نیز فراهم شود. https://tmsse.vru.ac.ir/article_737527_28668c5f77b220cf870cc935c2214d94.pdf