دانشگاه ولیعصر رفسنجانمطالعات مدیریت گردشگری عصر هوشمند3092-67933220260723Knowledge Management; the Strategic Bridge between Artificial Intelligence Capabilities and Sustainable Competitive Advantage in the Tourism Industry in the Age of Digital Transformationمدیریت دانش؛ پل استراتژیک میان قابلیتهای هوش مصنوعی و مزیت رقابتی پایدار در صنعت گردشگری در عصر تحول دیجیتال11874072510.22072/tmsse.2026.2090486.1176FAسیف الهاندایشاستادیار، گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران.0000-0002-0095-4272حیدراحمدیاستادیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده کسب و کار و اقتصاد، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران.0000-0001-7597-7623Journal Article20260603The tourism industry faces unprecedented challenges and opportunities in the age of digital transformation. Artificial intelligence, as a driving technology of this transformation, can play a decisive role in creating sustainable competitive advantage. However, what turns technology into competitive advantage is the organization's ability to effectively manage and utilize the knowledge embedded within it. This study aims to investigate the impact of artificial intelligence on sustainable competitive advantage with the mediating role of knowledge management in the tourism industry. This research is applied in terms of purpose and descriptive-correlational in terms of method. The statistical population consisted of 119 managers, experts, and administrative staff from ten hotels in Tabriz, of which 115 usable questionnaires were returned. Data were collected using the standardized questionnaires developed by Chen et al. (2022) for artificial intelligence, Lee et al. (2006) for sustainable competitive advantage, and Lawson (2003) for knowledge management, and were analyzed using SmartPLS software. The results indicate that artificial intelligence has a positive effect on sustainable competitive advantage and knowledge management. In addition, knowledge management positively influences sustainable competitive advantage and partially mediates the relationship between artificial intelligence and sustainable competitive advantage. Artificial intelligence contributes to creating sustainable competitive advantage in the tourism industry both directly and indirectly (through knowledge management). Knowledge management acts as a strategic bridge between technology and competitiveness. Simultaneous investment in AI infrastructure and strengthening knowledge management processes lays the groundwork for achieving superior performance and sustainable competitive advantage in the tourism market.صنعت گردشگری در عصر تحول دیجیتال با چالشها و فرصتهای بیسابقهای روبروست. هوش مصنوعی به عنوان فناوری پیشران این تحول، میتواند نقش تعیینکنندهای در ایجاد مزیت رقابتی پایدار ایفا کند، اما آنچه فناوری را به مزیت رقابتی تبدیل میکند، توانایی سازمان در مدیریت و بهرهبرداری مؤثر از دانش نهفته در آن است. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر هوش مصنوعی بر مزیت رقابتی پایدار با نقش میانجی مدیریت دانش در صنعت گردشگری انجام شده است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از لحاظ روش توصیفی-همبستگی است. جامعه آماری شامل ۱۱۹ نفر از مدیران، کارشناسان و کارکنان اداری ده هتل از هتلهای شهر تبریز بود که ۱۱۵ پرسشنامه قابل تحلیل بازگردانده شد. دادهها با استفاده از پرسشنامههای استاندارد چن و همکاران (2022) برای هوش مصنوعی، لی و همکاران (2006) برای مزیت رقابتی پایدار و لاوسون (2003) برای مدیریت دانش جمعآوری و با نرمافزار SmartPLS تحلیل شدند. نتایج نشان داد که هوش مصنوعی تأثیر مثبت و معناداری بر مزیت رقابتی پایدار و مدیریت دانش دارد. همچنین، مدیریت دانش تأثیر مثبتی بر مزیت رقابتی پایدار داشته و در رابطه بین هوش مصنوعی و مزیت رقابتی پایدار نقش میانجی جزئی ایفا میکند. هوش مصنوعی به طور مستقیم و غیرمستقیم (از طریق مدیریت دانش) به ایجاد مزیت رقابتی پایدار در صنعت گردشگری کمک میکند. مدیریت دانش به عنوان پل استراتژیک میان فناوری و رقابتپذیری عمل میکند. سرمایهگذاری همزمان در زیرساختهای هوش مصنوعی و تقویت فرایندهای مدیریت دانش، زمینهساز دستیابی به عملکرد برتر و مزیت رقابتی پایدار در بازار گردشگری است.https://tmsse.vru.ac.ir/article_740725_947a3d631c2f584b72c4b7aa4328b7ba.pdfدانشگاه ولیعصر رفسنجانمطالعات مدیریت گردشگری عصر هوشمند3092-67933220260723Contextual Architecture Model for Smart Ecotourism: A Sustainable Tourism Framework in the Makran–Chabahar Regionمدل معماری زمینهگرا در بومگردی هوشمند: الگویی برای توسعه پایدار گردشگری در سواحل مکران–چابهار193074076010.22072/tmsse.2025.2076791.1089FAمریمقیمتیگروه معماری، واحد پردیس، دانشگاه آزاد اسلامی، پردیس، ایران0009-0006-4453-9384نسیماشرافیگروه معماری، واحد پردیس، دانشگاه آزاد اسلامی، پردیس، ایران0000-0002-1306-106Xغزالصفدریانگروه معماری، واحد پردیس، دانشگاه آزاد اسلامی، پردیس، ایران0000-0002-9951-8242Journal Article20251105In light of rapid global shifts in the tourism industry and the transition towards smart models, there is a growing imperative to rethink the design and management of eco-lodges in the strategically important Makran region. Recognized as a potential tourism hub for Iran, Makran's unique cultural, natural, and climatic characteristics demand an integrated model that harmonizes local identity, environmental conditions, and the imperatives of sustainable tourism development. This study aims to develop an intelligent framework for the context-driven architectural design of eco-lodges along the Makran coast. The research employed a mixed-methods (qualitative-quantitative) approach. Qualitative data were gathered through interviews with experts and local stakeholders and subsequently examined using thematic analysis. In the quantitative phase, the Analytic Hierarchy Process (AHP) was utilized to prioritize the identified criteria. The findings demonstrate that integrating climatic strategies-such as natural ventilation and the use of indigenous materials-with adaptable smart technologies, including energy sensors and intelligent management systems, has the potential to fundamentally transform the design approach for eco-lodges in this region. Based on these findings, a proposed framework was established around five central pillars. The results strongly indicate that the future success of these eco-lodges hinges on a holistic understanding of the local context, regional climate, and the application of smart technologies.با توجه به تحولات سریع جهانی در صنعت گردشگری و گذار به سوی مدلهای هوشمند، ضرورت فزایندهای برای بازنگری در طراحی و مدیریت اقامتگاههای بومگردی در منطقه راهبردی مکران احساس میشود. مکران به عنوان یک قطب بالقوه گردشگری برای ایران، با ویژگیهای منحصربهفرد فرهنگی، طبیعی و اقلیمی خود، نیازمند مدلی یکپارچه است که بتواند هویت محلی، شرایط محیطی و الزامات توسعه پایدار گردشگری را با یکدیگر هماهنگ سازد. هدف از این مطالعه، توسعه یک چارچوب هوشمند برای طراحی معماری زمینهگرای اقامتگاههای بومگردی در نوار ساحلی مکران است. این پژوهش از یک رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) بهره گرفته است. دادههای کیفی از طریق مصاحبه با متخصصان و ذینفعان محلی گردآوری شده و سپس با استفاده از تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفتند. در فاز کمی نیز، از فرآیند تحلیل سلسلهمراتبی (AHP) برای اولویتبندی معیارهای شناساییشده استفاده شد. یافتهها نشان میدهد که ادغام راهبردهای اقلیمی -نظیر تهویه طبیعی و استفاده از مصالح بومی- با فناوریهای هوشمندِ انطباقپذیر، از جمله حسگرهای انرژی و سامانههای مدیریت هوشمند، از این پتانسیل برخوردار است که رویکرد طراحی اقامتگاههای بومگردی در این منطقه را بهطور بنیادین متحول کند. بر اساس این یافتهها، یک چارچوب پیشنهادی حول پنج محور اصلی تدوین گردید. نتایج بهروشنی نشان میدهند که موفقیت آینده این اقامتگاهها در گرو درکی جامع (هولستیک) از زمینه محلی، اقلیم منطقهای و بهکارگیری فناوریهای هوشمند است.https://tmsse.vru.ac.ir/article_740760_839deed4bba99f4c8b96de377a683a36.pdfدانشگاه ولیعصر رفسنجانمطالعات مدیریت گردشگری عصر هوشمند3092-67933220260723Analytical model of the relationship between guerrilla marketing and tourists' purchasing patterns in Sarab city, consumption patterns, and product qualityالگوی تحلیلی رابطه بازاریابی پارتیزانی با الگوی خرید گردشگران در شهرستان سراب، الگوی مصرف و کیفیت محصول314874084110.22072/tmsse.2025.2072287.1064FAامیرلعلی سرابیاستادیار گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.0000-0002-2467-1170صابرشکریاستادیار گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.0000-0001-7599-6496امیر عباسنصیریاستادیار گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.0000-0002-3180-762XJournal Article20250927The present study aimed to provide an analytical model explaining the relationship between guerrilla marketing, tourists’ purchasing patterns, consumption patterns, and product quality. The statistical population consisted of all tourists who had purchased souvenirs from Sarab County at least once. Based on Krejcie and Morgan’s table, a sample of 384 respondents was selected through convenience sampling. This research is applied in terms of purpose and descriptive-correlational in methodology. Data were collected using standardized questionnaires, and the hypotheses were tested through structural equation modeling (SEM) using AMOS software. The findings indicated that guerrilla marketing had a significant direct effect on tourists’ purchasing patterns. Moreover, it indirectly influenced purchasing behavior through the mediating variables of product quality and consumption patterns. Altogether, the studied variables explained about 40 percent of the variance in purchasing patterns. The results suggest that applying guerrilla marketing strategies, particularly in small and medium-sized souvenir businesses, can achieve high effectiveness at a low cost by enhancing perceived product quality, shaping consumption patterns, and promoting tourists’ purchasing intentions.پژوهش حاضر با هدف ارائه یک مدل تحلیلی برای تبیین رابطه بین بازاریابی چریکی (پارتیزانی)، الگوهای خرید گردشگران، الگوهای مصرف و کیفیت محصول انجام شد. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه گردشگرانی بود که حداقل یک بار از شهرستان سراب سوغات خریداری کرده بودند. بر اساس جدول کرجسی و مورگان، نمونهای متشکل از ۳۸۴ پاسخگو به روش نمونهگیری در دسترس انتخاب شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روششناسی، توصیفی-همبستگی است. دادهها با استفاده از پرسشنامههای استاندارد گردآوری شدند و فرضیههای تحقیق از طریق مدلسازی معادلات ساختاری (SEM) با استفاده از نرمافزار AMOS مورد آزمون قرار گرفتند. یافتهها نشان داد که بازاریابی چریکی تأثیر مستقیم و معناداری بر الگوهای خرید گردشگران دارد. علاوه بر این، بازاریابی چریکی از طریق متغیرهای میانجیِ کیفیت محصول و الگوهای مصرف، بهطور غیرمستقیم بر رفتار خرید تأثیرگذار بود. در مجموع، متغیرهای مورد مطالعه حدود ۴۰ درصد از واریانس (تغییرات) الگوهای خرید را تبیین کردند. نتایج این مطالعه نشان میدهد که بهکارگیری استراتژیهای بازاریابی چریکی، بهویژه در کسبوکارهای کوچک و متوسط سوغات، میتواند از طریق ارتقای کیفیت درکشده محصول، شکلدهی به الگوهای مصرف و تحریک قصد خرید گردشگران، به اثربخشی بالایی با هزینه کم دست یابد.https://tmsse.vru.ac.ir/article_740841_4e7795bf6dc27b077f4917e21d95d4a6.pdfدانشگاه ولیعصر رفسنجانمطالعات مدیریت گردشگری عصر هوشمند3092-67933220260723Evaluation and analysis of the impacts of smart tourism in coastal cities on tourism resilience (Case study: Babolsar city)ارزیابی و تحلیل تاثیرات هوشمندسازی گردشگری شهرهای ساحلی بر تابآوری گردشگری (مطالعه موردی: شهر بابلسر)497174085510.22072/tmsse.2025.2069687.1043FAحکیمهطالبی کناریدانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه ریزی شهری ، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.0009-0001-1123-5193محمدرضارضاییدانشیار گروه جغرافیا، بخش آمایش سرزمین، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.0000-0002-6721-3014طاهاربانیاستادیار گروه جغرافیا، بخش برنامه ریزی محیطی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.0000-0001-5360-9379مهدیرمضان زاده لسبوییدانشیار گروه مدیریت جهانگردی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، پردیس دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.0000-0002-5967-2333Journal Article20250823Smart tourism in coastal areas has emerged as a crucial approach and challenge for tourism planners in recent years, particularly following the COVID-19 pandemic. Smart tourism highlights the significant role of Information and Communication Technologies (ICTs) in tourism development. Smart development can profoundly impact urban resilience, which is defined as a city's capacity to withstand threats, recover, demonstrate flexibility, and adapt to new conditions. Consequently, a critical task for planners is to analyze both the smartness and resilience indicators of a tourism destination across various dimensions. Proper identification of these indicators enables the formulation of effective strategies to enhance urban resilience. The city of Babolsar in Mazandaran province, a major tourist destination in Iran, has faced numerous challenges and threats recently, bringing the development of smart tourism for improving urban resilience to the forefront. Using a descriptive-analytical methodology and integrating library and field data, this study evaluates the indicators of resilience and smartization, analyzing the effects of smart tourism on various dimensions of urban resilience. Data were collected via questionnaires from a sample of 384 residents, determined using Cochran’s formula and selected through simple random sampling. The relationships among the variables were analyzed using Structural Equation Modeling (SEM) with SmartPLS software. The findings reveal that the current conditions of both smartization and resilience in Babolsar are at a moderate to weak level. Furthermore, while smart tourism capacities have significantly improved services, infrastructure, and interactions, the impact of these improvements on the broader dimensions of resilience was found to be relatively lower. Overall, the research highlights an urgent need for Babolsar to implement smart development programs to effectively manage current and future tourism-related risks and challenges. These findings provide valuable insights for residents, tourism business owners, urban managers, and entrepreneurs.گردشگری هوشمند در مناطق ساحلی طی سالهای اخیر، بهویژه پس از شیوع همهگیری کووید-۱۹، به عنوان یک رویکرد و چالش مهم برای برنامهریزان گردشگری مطرح شده است. گردشگری هوشمند بر نقش مهم فناوریهای اطلاعات و ارتباطات (ICT) در توسعه گردشگری تأکید دارد. توسعه هوشمند میتواند تأثیر عمیقی بر تابآوری شهری داشته باشد؛ تابآوری به عنوان ظرفیت مقاومت شهر در برابر تهدیدها، قدرت بازیابی، انعطافپذیری و انطباق با شرایط جدید تعریف میشود. در نتیجه، یکی از موضوعات مهم برای برنامهریزان، تحلیل شاخصهای هوشمندسازی و تابآوری یک مقصد گردشگری در ابعاد مختلف است تا با شناخت صحیح آنها، برنامهریزیهای مناسبی برای تقویت تابآوری شهری صورت گیرد. شهر بابلسر در استان مازندران که از مقاصد مهم گردشگری ایران به شمار میرود، اخیراً با چالشها و تهدیدات متعددی مواجه بوده است و همین امر، موضوع توسعه گردشگری هوشمند برای بهبود تابآوری این شهر را برجسته کرده است. این مطالعه با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و تلفیق دادههای کتابخانهای و میدانی، به ارزیابی شاخصهای مطلوبیت تابآوری و هوشمندسازی پرداخته و اثرات گردشگری هوشمند بر ابعاد مختلف تابآوری شهری را تحلیل میکند. دادههای مورد نیاز از طریق پرسشنامه از نمونهای شامل ۳۸۴ نفر از ساکنان (که با فرمول کوکران تعیین و به روش تصادفی ساده انتخاب شدند) گردآوری شد و سپس روابط میان متغیرها از طریق مدلسازی معادلات ساختاری (SEM) و با استفاده از نرمافزار SmartPLS مورد تحلیل قرار گرفت. یافتهها نشان میدهد که سطح مطلوبیت هوشمندسازی و تابآوری در شهر بابلسر در وضعیت متوسط تا ضعیف قرار دارد. همچنین، اگرچه ظرفیتهای گردشگری هوشمند تأثیرات بالایی بر بهبود سطح خدمات، زیرساختها، تعاملات و مشارکتها داشته است، اما تأثیر این تعاملات و بهبود خدمات بر ابعاد کلی تابآوری تا حدودی کمتر ارزیابی شد. بهطور کلی، این پژوهش نشان میدهد که شهر بابلسر برای پیشگیری یا مدیریت خطرات و چالشهای فعلی و آینده گردشگری، بهطور جدی نیازمند تدوین برنامههایی با تأکید بر توسعه هوشمند است. نتایج این تحقیق میتواند برای ساکنان، صاحبان کسبوکارهای گردشگری، مدیران شهری و کارآفرینان بومی و غیربومی بسیار حائز اهمیت باشد.https://tmsse.vru.ac.ir/article_740855_96562cb4b1b943fc85abc90701ffd566.pdfدانشگاه ولیعصر رفسنجانمطالعات مدیریت گردشگری عصر هوشمند3092-67933220260723An analysis of desert-coastal tourism on the Makran coast: Development potentials and strategiesتحلیلی بر گردشگری بیابانی-ساحلی در سواحل مکران: ظرفیتها و راهکارهای توسعه729474101110.22072/tmsse.2025.2062250.1028FAمحمدعلیخلیجیاستادیار، گروه شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.0000-0002-8695-6569Journal Article20250530The Makran Coast in southeastern Iran, with its unique combination of vast deserts and the pristine shores of the Sea of Oman, has significant potential for the development of desert-coastal tourism. This study aimed to analyze the capacities of the region and propose sustainable development strategies. The research employed a descriptive-analytical method with a quantitative approach. Data were collected through a literature review and a questionnaire comprising 64 indicators. The questionnaire was completed by 30 experts in the fields of tourism, geography, environmental science, and regional development, who were selected through purposive sampling until theoretical saturation was achieved. The data were analyzed using descriptive statistics. The findings showed that geographical features, particularly the intersection of desert and sea, and natural attractions, such as marine biodiversity, constitute the region’s major strengths. However, inadequate tourism infrastructure represents a key obstacle to development. Environmental factors indicate considerable potential for ecotourism, while coastal erosion and insufficient promotion are among the major challenges. The study suggests that developing nature-based tourism routes, utilizing renewable energy, implementing targeted marketing, and conducting geographical explorations to document attractions, alongside strengthening infrastructure and educating local communities, can contribute to transforming Makran into a prominent destination for desert-coastal tourism.سواحل مکران در جنوب شرقی ایران، با ترکیب منحصربهفرد بیابانهای وسیع و کرانههای بکر دریای عمان، از ظرفیت قابلتوجهی برای توسعه گردشگری بیابانی-ساحلی برخوردار است. این مطالعه با هدف تحلیل ظرفیتهای این منطقه و پیشنهاد راهبردهای توسعه پایدار انجام شد. پژوهش حاضر از روش توصیفی-تحلیلی با رویکرد کمی بهره برده است. دادهها از طریق مرور منابع (مطالعات کتابخانهای) و پرسشنامهای متشکل از ۶۴ شاخص گردآوری شدند. پرسشنامه توسط ۳۰ نفر از متخصصان حوزههای گردشگری، جغرافیا، علوم محیطی و توسعه منطقهای که به روش نمونهگیری هدفمند تا زمان دستیابی به اشباع نظری انتخاب شده بودند، تکمیل گردید. دادهها با استفاده از آمار توصیفی تجزیهوتحلیل شدند. یافتهها نشان داد که ویژگیهای جغرافیایی، بهویژه تقاطع بیابان و دریا، و جاذبههای طبیعی نظیر تنوع زیستی دریایی، از نقاط قوت عمده این منطقه محسوب میشوند. با این حال، زیرساختهای نامناسب گردشگری یک مانع کلیدی در مسیر توسعه به شمار میرود. شاخصهای محیطی نشاندهنده پتانسیل قابلتوجهی برای بومگردی (اکوتوریسم) هستند، در حالی که فرسایش ساحلی و تبلیغات ناکافی در میان چالشهای اصلی قرار دارند. این مطالعه پیشنهاد میکند که توسعه مسیرهای گردشگری طبیعتمحور، بهرهگیری از انرژیهای تجدیدپذیر، اجرای بازاریابی هدفمند و انجام کاوشهای جغرافیایی برای مستندسازی جاذبهها، در کنار تقویت زیرساختها و آموزش جوامع محلی، میتواند به تبدیل مکران به یک مقصد برجسته برای گردشگری بیابانی-ساحلی کمک کند.https://tmsse.vru.ac.ir/article_741011_b7d8cef2c4c42acf3af02a09514151c7.pdfدانشگاه ولیعصر رفسنجانمطالعات مدیریت گردشگری عصر هوشمند3092-67933220260723A Bibliometric Analysis of Global Research Trends in Cultural Heritage and Artificial Intelligenceتحلیل کتابسنجی روند جهانی پژوهش در حوزه میراث فرهنگی و هوش مصنوعی9511374135310.22072/tmsse.2026.2077858.1098FAپرویزپورکریمیاستادیار گروه مدیریت جهانگردی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.0000-0003-3611-6382سید جلال الدینفرجیاستادیار گروه مدیریت دولتی و شهری، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.0000-0001-9910-1802اکبرپورفرجدانشیار گروه مدیریت جهانگردی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.0000-0003-2470-9690Journal Article20251114Cultural heritage underpins national identity and historical continuity, yet in the age of digital transformation, its sustainable preservation and dissemination depend increasingly on advanced technologies. Among these, artificial intelligence has become a major catalyst for analyzing complex datasets, simulating realistic reconstructions, and enhancing the conservation of human heritage. This study provides a systematic bibliometric analysis of global research trends at the intersection of cultural heritage and AI. Data were retrieved from the Scopus database and examined through VOSviewer to map scientific collaboration structures and thematic evolution. The bibliometric metrics explored include annual publication growth, leading countries, influential authors, and co-authorship and keyword-co-occurrence networks. The findings reveal a remarkable increase in scholarly output between 2015 and 2025, signaling a paradigmatic shift toward interdisciplinary research. European nations, particularly Italy, Greece, the United Kingdom, and Spain, lead in establishing enduring collaboration networks, while Asian countries such as China, India, South Korea, and Indonesia demonstrate accelerated growth. However, high publication productivity does not necessarily imply extensive international cooperation. Temporal concept analysis highlights a progression from traditional documentation and conservation to a technologically innovative stage characterized by large language models, generative AI, and augmented reality, which are shaping interactive digital heritage ecosystems. Overall, the results emphasize a global transition toward the full integration of AI across the lifecycle of cultural heritage preservation and management. The study offers guidance for policymakers and researchers to identify emerging knowledge domains and foster more effective cross-national collaborations for sustainable digital heritage practices.میراث فرهنگی زیربنای هویت ملی و تداوم تاریخی است، با این حال در عصر تحول دیجیتال، حفظ و اشاعه پایدار آن به طور فزایندهای به فناوریهای پیشرفته وابسته است. در میان این فناوریها، هوش مصنوعی به محرک اصلی برای تحلیل دادههای پیچیده، شبیهسازی بازسازیهای واقعگرایانه و بهبود حفاظت از میراث بشری تبدیل شده است. این مطالعه یک تحلیل کتابسنجی (بیبلیومتریک) سیستماتیک از روندهای پژوهشی جهانی در تقاطع میراث فرهنگی و هوش مصنوعی ارائه میدهد. دادهها از پایگاه داده اسکوپوس (Scopus) استخراج شده و از طریق نرمافزار VOSviewer برای ترسیم ساختارهای همکاری علمی و تکامل موضوعی بررسی شدهاند. معیارهای کتابسنجی بررسیشده شامل رشد سالانه انتشارات، کشورهای پیشرو، نویسندگان تأثیرگذار و شبکههای همتالیفی و همرخدادی واژگان کلیدی است. یافتهها افزایش چشمگیر خروجیهای پژوهشی را بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ نشان میدهند که گویای یک تغییر پارادایم به سمت پژوهشهای بینرشتهای است. کشورهای اروپایی، بهویژه ایتالیا، یونان، بریتانیا و اسپانیا، در ایجاد شبکههای همکاری پایدار پیشتازند، در حالی که کشورهای آسیایی مانند چین، هند، کره جنوبی و اندونزی رشد شتابندهای را از خود نشان میدهند. با این حال، بهرهوری بالای انتشارات لزوماً به معنای همکاری گسترده بینالمللی نیست. تحلیل مفهومی زمانی، گذار از مستندسازی و حفاظت سنتی به یک مرحله نوآورانه از نظر فناوری را برجسته میکند که با مدلهای زبانی بزرگ، هوش مصنوعی مولد و واقعیت افزوده مشخص میشود و در حال شکلدهی به اکوسیستمهای تعاملی میراث دیجیتال است. در مجموع، نتایج بر یک گذار جهانی به سمت ادغام کامل هوش مصنوعی در سراسر چرخه عمر حفظ و مدیریت میراث فرهنگی تأکید میکنند. این مطالعه راهنماییهایی را برای سیاستگذاران و پژوهشگران فراهم میکند تا حوزههای دانش نوظهور را شناسایی کرده و همکاریهای بینالمللی مؤثرتری را برای عملکردهای پایدار میراث دیجیتال پرورش دهند.https://tmsse.vru.ac.ir/article_741353_5b0ecae4681ada364e8a69673b62d5fb.pdf