مطالعات مدیریت گردشگری عصر هوشمند

مطالعات مدیریت گردشگری عصر هوشمند

بازشناسی ظرفیت‌های هوش مصنوعی در پاسخگویی به نیاز­های گردشگران نابینا (مورد مطالعه: ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
زهرا راجی
گروه سیاستگذاری اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22072/tmsse.2025.2062927.1029
چکیده
نفوذ گفتمان ناظر بر گردشگری به مثابۀ حق مسلم شهروندی سبب شده است سفر گروه­های متفاوت جمعیتی که پیش از آن از کسب تجربۀ مطلوب سفر محروم بودند، در ادبیات گردشگری و سیاستگذاری گردشگری مورد توجه قرار گیرد. افراد با نیاز­های خاص از قبیل افراد دارای معلولیت­های جسمانی از جمله گروه­های جمعیتی هستند که به­منظور کسب تجربۀ مطلوب از گردشگری با موانع و چالش­های مهم و البته غیرذاتی مواجه می‌باشند. بهره­گیری از ابزار هوش مصنوعی در رفع/کاهش چالش­های پیش­روی این گروه می­تواند به مثابۀ راهبردی در راستای تحقق هدف دسترس­پذیری سفر و گردشگری به‌شمار رود. از این رو در پژوهش حاضر به بازشناسی ظرفیت‌های فناورانۀ هوش مصنوعی در پاسخگویی به نیاز­های گردشگران نابینا پرداخته شده است. بدین منظور از روش کیفی، رویکرد تحلیل تماتیک و ابزار مصاحبۀ نیمه­ساختار یافته استفاده شده است. مشارکت­کنندگان شامل 23 تن از گردشگران نابینا و 10 تن از متخصصین حوزۀ گردشگری و هوش مصنوعی هستند. به‌منظور تضمین کیفیت پژوهش از راهبرد­هایی از قبیل حضور داوران خارجی، تثلیث و ارائۀ نتایج پژوهش به مشارکت­کنندگان بهره برده شده است. نتایج حاکی از آن اند که نیاز­های گردشگران نابینا در سفر و گردشگری، ذیل مقولاتی از قبیل نیاز به حفظ شأن و کرامت انسانی، نیاز به حفظ استقلال، نیاز به درک جامع محیط، محافظت در برابر مخاطرات بالقوۀ محیطی و...قابل ساماندهی‌اند. نتایج حاکی از آن است که به­کارگیری هوش مصنوعی و محصولات آن در عرصۀ گردشگری می‌تواند مرتفع­کنندۀ نیاز گردشگران نابینا در سفر­های داخلی باشد. ارزیابی شاخص­های عملکردی هوش مصنوعی و میزان بهره ­وری از آن در ایران نشان از ضرورت بازنگری در سیاست­های مربوط به هوش مصنوعی را دارد.
کلیدواژه‌ها
گردشگری دسترس‌پذیر
گردشگران نابینا
هوش مصنوعی
گردشگری داخلی
موضوعات

عنوان مقاله English

"Recognizing the Capacities of Artificial Intelligence in Meeting the Needs of Blind Tourists (The Case of Iran)"

نویسنده English

Zahra Raji
Department of Social policy, Faculty of Social sciences, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

The acknowledgment of tourism-focused discourse as a fundamental citizen right has increased attention in tourism research and policy toward the travel experiences of diverse groups who were previously denied meaningful opportunities to enjoy travel. Among these groups are individuals with specific needs, such as those with physical disabilities, who often encounter significant—but not inherent—barriers and challenges in seeking fulfilling tourism experiences. Using artificial intelligence (AI) to reduce or remove these obstacles can be seen as a strategic method to achieve accessible travel and tourism. Therefore, this study aims to investigate the technological capabilities of AI in meeting the needs of blind travelers. To accomplish this, a qualitative approach was adopted, employing a phenomenological method and semi-structured interviews as the main research tools. The study involved 23 blind travelers and 10 experts in tourism and artificial intelligence. To ensure research quality, methods such as external auditing, triangulation, and member checking (sharing findings with participants) were applied. The results reveal that the needs of blind travelers in tourism can be grouped into themes including the preservation of human dignity, the need to maintain independence, the requirement for a comprehensive understanding of the environment, protection from potential environmental hazards, among others. The thematic analysis suggests that AI and related technologies in the tourism sector can effectively address the travel needs of blind tourists, especially in domestic travel contexts. An evaluation of AI performance indicators and its current use in Iran underscores the need to revise the country’s AI policies.

کلیدواژه‌ها English

Accessible Tourism
Blind Tourists
Artificial Intelligence
Domestic Tourism
اسدیان اردکانی، فائزه. (1403). تحلیل رضایت گردشگران از منظر هوش مصنوعی: یک مطالعه کتاب‌سنجی. فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری، 20 (71)، 12-1.
https://doi.org/10.22054/tms.2025.83370.3012
آقاجانی‌ریزی، احسان، آقاجانی‌ریزی، پیمان. (1403). بررسی کاربرد فناوری هوش مصنوعی در مدیریت ساختار گردشگری. اقتصاد و توسعۀ پایدار، 7 (1)،  1-30.
https://ijtds.ir/fa/downloadpaper.php?pid=45&rid=173&p=A
خاکبیز، سعیدرضا. (1403). تبیین نقش هوش مصنوعی در مدیریت گردشگری. نخستین همایش ملی برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری توسعه و تسهیل زیارت و گردشگری، مشهد، 50-30.
https://www.symposia.ir/TPDU01
محمدزاده لطفی، الهه، ایمانی‌خوشخو، محمد حسین، هاشمی، سیدسعید. (1404). طراحی مدل بازاریابی گردشگری در بستر هوش مصنوعی. فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری، 20 (70)، 124-78.
https://doi.org/10.22054/tms.2025.84067.3031
نوروزی قدرت‌الله، دهقانی حمید، عباسی علی. (1399). حقوق شهروندی افراد دارای معلولیت در گردشگری قابل ‌دسترس مقایسه تطبیقی بارسلونا و اصفهان. مجله علمی پژوهشی حقوق پزشکی. 14 (52)، 189-163.
http://ijmedicallaw.ir/article-1-891-fa.html
Abdi, S., Daryabari, M. H., Hosseini, S. A., Alaedini, F., Lashkari, M., & Rajati, F. (2020). Visual   impairment prevalence, causes, and role of healthcare access: A systematic review and meta-analysis in Iran. Medical Journal of the Islamic Republic of Iran, 34 (154), 1–11.
https://doi.org/10.47176/mjiri.34.154.
Aghajani Rizi, E., & Aghajani Rizi, P. (2024). Examining the application of artificial intelligence technology in Tourism Structure Management. University of Tehran; Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran. [In Persian]
https://ijtds.ir/fa/downloadpaper.php?pid=45&rid=173&p=A
Ainary, B. (2025). Audo-Sight: Enabling ambient interaction for blind and visually impaired individuals. arXiv preprint.
https://arxiv.org/abs/2505.00153.
Asadian Ardakani, F. (2024). Tourist satisfaction analysis from the perspective of artificial intelligence: A bibliometric study. Tourism Management Studies Quarterly, 20(71), 1–12. [In Persian]
https://doi.org/10.22054/tms.2025.83370.3012.
Bai, J., Lian, S., Liu, Z., Wang, K., & Liu, D. (2017). Smart guiding glasses for visually impaired people in indoor environment. arXiv preprint.
https://arxiv.org/abs/1709.09359.
Bandukda, M., Azmi, A., Xiao, L., & Holloway, C. (2024). Experience-Sharing to Support Inclusive Travel for Blind and Partially Sighted People. Sustainability, 16(20). 8827.
https://doi.org/10.3390/su16208827.
Bonhill‑Smith, J. (2020). Artificial Intelligence (AI) in travel and tourism, 2020 update – Thematic research. GlobalData.
https://www.globaldata.com/store/report/artificial-intelligence-ai-in-travel-and-tourism-2020-update-thematic-research/
Buhalis, D. (2011). From disabled tourists to accessible tourism. In Accessible tourism: concepts and issues. 1-20.
https://www.researchgate.net/publication/235993170_Accessible_Tourism_Concepts_and_Issues.
Buhalis, D., & Darcy, S. (2010). Accessible tourism: Concepts and issues. Channel View Publications.
https://www.researchgate.net/publication/235993170.
Calvet, A. R., & Teruel-Serrano, M. (2024). Accessible beaches for visually impaired people: Current situation in Spain. Tourism Review. Advance online publication.
https://doi.org/10.1108/TR-05-2023-0302.
Collins, J., Nicholson, K. M., Khadir, Y., Stevenson Won, A., & Azenkot, S. (2024, October). An AI Guide to Enhance Accessibility of Social Virtual Reality for Blind People. In Proceedings of the 26th International ACM SIGACCESS Conference on Computers and Accessibility. 1-5.
https://doi.org/10.48550/arXiv.2410.14058.
Davis, F. D. (1989). Perceived usefulness, perceived ease of use, and user acceptance of information technology. MIS Quarterly, 13(3), 319–340.
https://doi.org/10.2307/249008.
Euronews. (2025, April 23). These smartglasses use AI to help blind people navigate the world
https://www.euronews.com/next/2025/04/23/these-smartglasses-use-ai-to-help-blind-people-navigate-without-dogs-or-canes-this-is-how-
Inari, T. (2025). Audo-Sight: AI-powered assistive system for the blind and low-vision community. arXiv preprint.
https://doi.org/10.48550/arXiv.2505.00153.
Khakbiz, S. R. (2024). Explaining the role of artificial intelligence in tourism management. In Proceedings of the First National Conference on Tourism Planning and Development: Facilitating Pilgrimage and Tourism 30–50. Mashhad, Iran. [In Persian]
https://www.symposia.ir/TPDU.
Liu, A., Ma, E., Wang, Y. C., Xu, S., & Grillo, T. (2024). AI and supportive technology experiences of customers with visual impairments in hotel, restaurant, and travel contexts. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 36(1) 274-291.
https://doi.org/10.1108/IJCHM-10-2022-1243.
Mohammadzadeh Lotfi, E., Imani Khoshkho, M. H., & Hashemi, S. S. (2025). Designing a tourism marketing model in the context of artificial intelligence. Tourism Management Studies Quarterly, 20 (70), 87-124 [In Persian]
https://doi.org/10.22054/tms.2025.84067.3031.
Noroozi, G., Dehghani, H., & Abassi, A. (2020). Citizenship rights of people with disabilities in accessible tourism: Comparative comparison of Barcelona and Isfahan. Medical Law Journal, 14(52), 163–189. [In Persian]
http://ijmedicallaw.ir/article-1-891-fa.html
Page, S. J., & Duignan, M. (2023). Progress in Tourism Management: Is urban tourism a paradoxical research domain? Progress since 2011 and prospects for the future. Tourism Management, 98, 104737.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0261517723000195.
Ren, P., Lam, J., Manduchi, R., & Mirzaei, F. (2023, October). Experiments with RouteNav, a wayfinding app for blind travelers in a transit hub. In Proceedings of the 25th International ACM SIGACCESS Conference on Computers and Accessibility, 1–15.
https://doi.org/10.1145/3597638.3608428
Russell, S., & Norvig, P. (2021). Artificial intelligence: A modern approach (4th ed.). Pearson.
https://library.giadinh.edu.vn/items/a81a1c54-22fd-4d65-8003-0188ec9d5c66.
Shakespeare, T., & Watson, N. (2004). The social model of disability: An outdated ideology? In Exploring theories and expanding methodologies: Where we are and where we need to go (Research in Social Science and Disability, Vol. 2, pp. 9–28). JAI Press.
https://doi.org/10.1016/S1479-3547(01)80018-X
مطالعات مدیریت گردشگری عصر هوشمند
دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 3
پاییز و زمستان
مهر 1404
صفحه 42-58