مطالعات مدیریت گردشگری عصر هوشمند

مطالعات مدیریت گردشگری عصر هوشمند

واکاوی ساختار مفهومی و پویایی‌های گفتمانی گردشگری شهری در دوران پساپاندمی کووید-۱۹: تحلیل کتاب‌سنجی با خوشه‌بندی معنایی (۲۰۲۰-۲۰۲۵)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سید جمال‌الدین اسدآبادی، اسدآباد، ایران.
10.22072/tmsse.2026.2085790.1139
چکیده
همه‌گیری کووید-۱۹ بنیان‌های گردشگری شهری را با چالش‌های ساختاری مواجه نموده و ضرورت بازاندیشی در الگوهای برنامه‌ریزی و مدیریت مقصد را آشکار کرده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی ساختار مفهومی و روندهای نوظهور در دانش جهانی گردشگری شهری پساکووید-۱۹ طراحی شده است. این پژوهش با رویکرد کتاب‌سنجی و تحلیل شبکه هم‌رخدادی کلیدواژه‌ها، بر پایه ۱۳۶ منبع علمی از پایگاه اسکوپوس (۲۰۲۰-۲۰۲۵) و با استفاده از نرم‌افزار VOSviewer انجام پذیرفت. بر اساس یافته‌ها، دانش این حوزه حول سه گره محوری کووید-۱۹، گردشگری و پساکووید سازمان‌یافته است. یازده خوشه مفهومی مشتمل بر سلامت شهری، گردشگری پایدار-هوشمند، حکمروایی چندسطحی، تاب‌آوری فضاهای حاشیه‌ای، پویایی‌های رفتاری، فناوری‌های دیجیتال، توریستی‌فیکیشن، بازاریابی دیجیتال، تحلیل‌های فضایی، میراث فرهنگی-خدمات اکوسیستم و بحران‌های چندلایه شناسایی شده است. تحلیل تحول زمانی نشانگر گذار گفتمان پژوهشی از مدیریت بحران واکنشی (۲۰۲۰-۲۰۲۲) به بازسازی تحول‌آفرین پایدار (۲۰۲۳-۲۰۲۵) است. همچنین، پنج شکاف ساختاری متشکل از سوگیری جغرافیایی به اروپا و چین، کمرنگ‌شدن ابعاد انسانی-رفتاری، غفلت از هم‌بستگی بحران‌های اقلیمی-بهداشتی، شکاف اجرایی در شهرهای در حال توسعه و سوگیری پلتفرمی در بازاریابی دیجیتال شناسایی گردید. نتیجه آنکه پایداری نه به‌عنوان موضوعی حاشیه‌ای، بلکه به‌عنوان چارچوبی عرضی در تقاطع مدیریت گردشگری، برنامه‌ریزی شهری و سلامت عمومی بازتعریف شده است. این پژوهش با ترسیم نقشه راه دانشی، زمینه را برای توسعه چارچوب‌های بومی‌سازی‌شده گردشگری شهری تاب‌آور در شهرهای جهان در حال توسعه فراهم می‌سازد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Exploring the Conceptual Structure and Discursive Dynamics of Urban Tourism in the Post-COVID-19 Pandemic Era: A Bibliometric Analysis with Semantic Clustering (2020–2025)

نویسنده English

Hafez Mahdnejad
Department Associate Professor of Geography, Faculty of Humanities, Sayyed Jamaleddin Asadabadi University, Asadabad, Iran.
چکیده English

The COVID-19 pandemic has structurally challenged urban tourism, necessitating rethinking of planning and management paradigms. This bibliometric study analyzes the conceptual structure and emerging trends in post-COVID-19 urban tourism scholarship. Using keyword co-occurrence network analysis in VOSviewer, 136 Scopus-indexed sources (2020–2025) were examined. Findings reveal knowledge organized around three central nodes—"COVID-19," "tourism," and "post-COVID"—forming eleven conceptual clusters: urban health, sustainable-smart tourism, multi-level governance, peripheral resilience, behavioral dynamics, digital technologies, touristification, digital marketing, spatial analytics, heritage-ecosystem services, and multi-layered crises. Temporal analysis indicates a paradigmatic shift from "reactive crisis management" (2020–2022) to "sustainable transformative reconstruction" (2023–2025). Five structural gaps were identified: geographical bias toward Europe/China, marginalization of human-behavioral dimensions, neglect of climate-health interlinkages, implementation gaps in developing cities, and platform bias in digital marketing. The study concludes that sustainability is redefined as a cross-cutting framework intersecting tourism management, urban planning, and public health. This research provides a foundation for developing localized "resilient urban tourism" frameworks for Global South cities.

کلیدواژه‌ها English

Urban Tourism
Post-COVID-19
Bibliometrics
Co-word Network Analysis
Sustainability
Resilience